Çarter partilerde laytime maddesinin yanında çoğu zaman kısa bir kayıt bulunur: SHEX, SHINC, SHEX UU, SHEX EIU gibi. Bu kayıtlar Pazar ve tatil günlerinin laytime'a sayılıp sayılmayacağını belirler. Bir günlük fark, demürraj tutarında bir günlük oran demektir.
Kısaltmaların açılımı
- SHEX: Sundays and holidays excepted (Pazar ve tatiller hariç).
- SHINC: Sundays and holidays included (Pazar ve tatiller dahil).
- UU: unless used (kullanılırsa sayılır).
- EIU: even if used (kullanılsa da sayılmaz).
Dikkat: BIMCO'nun 2013 laytime tanımlarında bu kısaltmaların kendisi ayrı bir tanım olarak yer almıyor. Tanımlanan, “holiday”, “working day”, “excepted” ve “unless used” kelimeleri. Kısaltmanın tam olarak ne kapsadığı (ör. Cumartesi öğleden sonrası dahil mi) sözleşmenin kendi metninden okunur.
BIMCO tanımları ne diyor?
- Holiday: haftalık normal tatil gün(ler)i dışında kalan ve yerel kanun ya da uygulamaya göre olağan çalışma saatlerinde normalde çalışılmayan gün ya da günün bir kısmı (tanım 14).
- Working day: yerel kanun ya da uygulamaya göre normalde çalışılan gün (tanım 11).
- Excepted / excluded: belirtilen günler, o günlerde yükleme ya da boşaltma yapılsa bile laytime sayılmaz (tanım 19). “Even if used” ifadesi de bu sonucu açıkça yazar.
- Unless used: laytime başlamışsa ve istisna dönemlerinde yükleme ya da boşaltma yapılırsa, fiilen kullanılan süre laytime sayılır (tanım 22).
Haftalık tatil günü her ülkede aynı değildir; tanımlar da bu yüzden “yerel kanun ya da uygulama” der. Bir limanın tatil takvimi, hesabı yapan kişinin ülkesine göre değil, işin yapıldığı yere göre okunur.
Gencon 1994'te nasıl yazılı?
Gencon 1994 madde 6(a) ve (b)'nin hazır metni, laytime'ı “weather permitting, Sundays and holidays excepted, unless used, in which event time used shall count” şeklinde verir: hava elverdiği sürece, Pazar ve tatiller hariç, kullanılırsa kullanılan süre sayılır. Yani formun kendisi SHEX UU'dur; taraflar bunu sözleşmede değiştirebilir.
Örnek: aynı Pazar, dört farklı yazım (uydurma)
Bu örnek gerçek bir sefere ait değildir. Laytime işliyor; Pazar günü 08.00–14.00 arası 6 saat yükleme yapıldı, günün geri kalanında çalışılmadı.
| Sözleşmedeki kayıt | O Pazardan laytime'a sayılan |
|---|---|
| SHINC | 24 saat (gün tamamen sayılır) |
| SHEX | 0 saat |
| SHEX EIU (even if used) | 0 saat |
| SHEX UU (unless used) | 6 saat (yalnız çalışılan süre) |
“Unless used” kaydında sayılan, fiilen kullanılan süredir; günün tamamı değil (tanım 22). Bir de şu var: istisnalar yalnız laytime içindir. Laytime bittikten sonra, yani demürraj sırasında, sözleşmede özellikle yazmıyorsa Pazar ve tatiller de sayılır (tanım 30).
Pratikte neye dikkat edilir?
- Tatilin başladığı ve bittiği saat (ör. sözleşme Cumartesi öğleden itibaren tatil saymış olabilir).
- Limanın resmi tatil takvimi ve bunu gösteren yazı (acente bildirimi gibi).
- Tatilde çalışıldıysa, başlangıç ve bitiş saatlerinin SOF'ta açıkça yazması.
- Laytime'ın tatilden önce mi sonra mı bittiği; bittiyse istisna artık işlemez.
Kaynaklar
- BIMCO, Laytime Definitions for Charter Parties 2013
- BIMCO, GENCON 1994 (Uniform General Charter), Part II madde 6 ve 7
Bu yazı genel bilgidir, hukuki görüş değildir. Sonuç her zaman sizin sözleşmenizin metnine ve uygulanan hukuka bağlıdır.