Yağmur, kuvvetli rüzgâr ya da dalga yükleme ve boşaltmayı durdurabilir. Çoğu sözleşme bu süreleri laytime'dan düşer. Ne kadarının düşüleceği ise sözleşmedeki ifadeye bağlıdır ve iki benzer ifade farklı sonuç verebilir.
BIMCO tanımlarındaki ifadeler
| İfade | Ne kadar düşülür (BIMCO 2013) |
|---|---|
| Weather working day | Kesinti süresinin, o gün çalışılabilecek süreye oranı kadar bir süre düşülür (tanım 15). |
| Weather working day of 24 consecutive hours | Havanın işi kestiği (ya da keseceği) sürenin kendisi düşülür (tanım 16). |
| (Working day) weather permitting | Bir üstteki ile aynı anlama gelir (tanım 18). |
| Weather working day of 24 hours | Bir ya da daha çok iş gününden oluşan 24 saatlik süre; kesintinin gerçek süresi düşülür (tanım 17). |
Bu tanımların hepsinde önemli bir ayrıntı var: gemi henüz sırasını bekliyorsa ve hava o sırada çalışmayı engelleyecek durumdaysa, o süre de “çalışılsaydı kesilirdi” diye düşülür (tanım 15–17). Yani gemi demirde beklerken yağan yağmur da hesabı etkileyebilir.
Gencon 1994 ve 2022
Gencon 1994'ün hazır metni laytime'ı “weather permitting” kaydıyla verir (madde 6(a) ve (b)). BIMCO tanımları sözleşmeye dahil edilmişse bu ifade, “weather working day of 24 consecutive hours” ile aynı anlamı taşır (tanım 18). West P&I'ın özetine göre Gencon 2022 ise BIMCO 2013 tanımlarını sözleşmeye dahil eder ve laytime'ın, geminin fiili çalışmasını hava engellemedikçe kesintisiz işleyeceğini yazar (madde 10).
Örnek: aynı yağmur, iki farklı yazım (uydurma)
Bu örnek gerçek bir limana ya da sefere ait değildir. Limanda günde 8 saat çalışıldığını, bir gün bu 8 saatin 2'sinde yağmur yüzünden yükleme yapılamadığını varsayalım.
“Weather working day” (tanım 15): kesinti, çalışılabilecek sürenin 2/8'i, yani dörtte biri. Laytime'dan günün dörtte biri, 24 × ¼ = 6 saat düşülür.
“Weather permitting” ya da “weather working day of 24 consecutive hours” (tanım 16 ve 18): yağmurun sürdüğü 2 saat düşülür.
Aynı yağmur için fark 4 saattir. Demürraj oranı günde 12.000 USD olsaydı bu, 2.000 USD'lik bir fark olurdu.
Demürraj sırasında yağmur
Laytime bittikten sonra hava istisnası, sözleşmede özellikle yazmıyorsa işlemez (tanım 30). Bu yüzden önce laytime'ın ne zaman bittiğini doğru bulmak gerekir: aynı yağmur laytime içindeyse düşülür, demürraj içindeyse düşülmeyebilir.
Armatör açısından: duruş gerçekten oldu mu?
Hava duruşu laytime'ı uzattığı için kiracının lehinedir. SOF'a yazılan her duruş için armatörün sorabileceği sorular:
- Duruşun başlangıç ve bitiş saati SOF'ta açıkça yazıyor mu?
- Gerçekten hava yüzünden mi durulmuş, yoksa başka bir sebep (ekipman, yük gelmemesi) mi var?
- Aynı saatlerde limandaki başka gemiler çalışmış mı?
- Kaptanın notları, gemi jurnali ya da protesto mektubu (letter of protest) ne diyor?
- O saatlere ait hava kayıtları duruşu destekliyor mu?
Hava arşivi gibi dış veriler pazarlıkta destekleyici bilgidir; tek başına kanıt sayılmaz, liman ve gemi kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.
Kaynaklar
- BIMCO, Laytime Definitions for Charter Parties 2013
- BIMCO, GENCON 1994 (Uniform General Charter), Part II madde 6 ve 7
- West P&I, “The new GENCON 2022 charterparty” (4 Temmuz 2023)
Bu yazı genel bilgidir, hukuki görüş değildir. Sonuç her zaman sizin sözleşmenizin metnine ve uygulanan hukuka bağlıdır.