Laytime'ın ne zaman başladığı, demürraj hesabının en çok tartışılan noktalarından biridir. Çoğu sözleşmede başlangıç, geminin yükleme ya da boşaltmaya hazır olduğunu bildiren yazıya bağlanır: Notice of Readiness, kısaca NOR.
NOR nedir, kime verilir?
BIMCO tanımına göre NOR, sözleşmede belirtilen kişiye (kiracı, yükleten, alıcı ya da başka biri) geminin limana ya da rıhtıma vardığını ve yükleme ya da boşaltmaya hazır olduğunu bildiren yazıdır (tanım 25). Gemi limana mı, rıhtıma mı varmış olmalı sorusunun cevabı sözleşmeye göre değişir.
Gencon 1994'te NOR yükleme limanında kutu 17'de adı yazan yükletene, yazmıyorsa kiracıya ya da kutu 18'deki acentesine; boşaltma limanında alıcıya, bilinmiyorsa kiracıya ya da kutu 19'daki acentesine verilir (madde 6(c)).
Gencon 1994'teki öğlen kuralı
Gencon 1994 madde 6(c)'ye göre NOR öğlen 12.00'ye kadar (12.00 dahil) verilirse laytime aynı gün 13.00'te başlar. NOR ofis saatlerinde 12.00'den sonra verilirse laytime ertesi iş günü 06.00'da başlar. Aynı maddeye göre laytime başlamadan önce kullanılan süre sayılır.
Bu saatler sık sık değiştirilir. Yayımlanmış bir Hamburg tahkim kararında anlatılan, Gencon 1994'e dayanan bir sözleşmede aynı kural 14.00 ve ertesi iş günü 08.00 olarak yazılmıştı. Bu yüzden hesaptan önce kendi sözleşmenizdeki saatlere bakın. Gencon'un 2022 sürümünde ise NOR'un yazılı verilmesi gerektiği ve gece gündüz her saat verilebileceği yazıyor (West P&I özeti, madde 9).
Rıhtım boş değilse
Gemi vardığında rıhtım hazır olmayabilir. Gencon 1994 bu durumu şöyle düzenler (madde 6(c)):
- Rıhtım müsait değilse gemi, limana ya da liman açığına varınca ofis saatleri içinde NOR verebilir; serbest pratika (free pratique) alınmış olsun olmasın, gümrük işlemi bitmiş olsun olmasın.
- Bu durumda laytime ya da demürraj, gemi rıhtımdaymış ve her bakımdan hazırmış gibi işler; şartı, kaptanın geminin gerçekten her bakımdan hazır olduğunu taahhüt etmesidir.
- Bekleme yerinden rıhtıma kayma süresi laytime sayılmaz.
- Muayenede gemi hazır çıkmazsa, bunun anlaşılmasından gemi yeniden hazır olana kadar kaybedilen süre laytime sayılmaz.
Sözleşmelerde sık görülen kısaltmalar
| İfade | BIMCO 2013'e göre anlamı |
|---|---|
| WIBON (whether in berth or not) | Rıhtım müsait değilse gemi, limanın olağan bekleme yerine varınca NOR verebilir ve laytime sözleşmeye göre başlar (tanım 27). |
| WIPON (whether in port or not) | Rıhtım da limandaki olağan bekleme yeri de müsait değilse gemi, liman dışındaki tanınmış bir bekleme yerinden NOR verebilir (tanım 28). |
| Time lost waiting for berth to count | Rıhtım yoksa ve gemi bekleme yerinden NOR veremiyorsa, kaybedilen süre laytime işliyormuş gibi (laytime bitmişse demürraj gibi) sayılır; rıhtım müsait olunca durur (tanım 26). |
| Reachable on arrival | Kiracı, gemi limana vardığında güvenle ve gecikmeden ulaşabileceği müsait bir rıhtım sağlamayı üstlenir (tanım 3). |
| Always accessible | Yukarıdakine ek olarak, geminin rıhtımdan her an güvenle ve gecikmeden ayrılabileceğini de üstlenir (tanım 4). |
| Free pratique | Gemi liman sağlık kurallarına uygundur (tanım 29). |
Tanımda “port” kelimesi geniş tutulmuş: limanın idari sınırlarının dışında olsa bile, gemilerin sıra beklemesi için gönderildiği yerler de limana dahildir (tanım 1).
Pratikte neye dikkat edilir?
- NOR'un verildiği saat ve yolu (e-posta, telgraf vb.); kime gönderildiği ve kimin aldığı.
- NOR'un kabul edildiği ya da itiraz edildiği kayıtlar.
- SOF'taki varış, demirleme, serbest pratika ve rıhtıma yanaşma saatlerinin NOR ile tutarlı olması.
- Sözleşmede NOR'dan sonra ek bekleme süresi (ör. “NOR + 6 saat”) yazıp yazmadığı.
Geçersiz sayılan bir NOR'un sonucu, sözleşmenin metnine ve uygulanan hukuka göre değişir; tartışmalı bir durumda hukuk danışmanınıza ya da P&I kulübünüze danışın.
Kaynaklar
- BIMCO, Laytime Definitions for Charter Parties 2013
- BIMCO, GENCON 1994 (Uniform General Charter), Part II madde 6 ve 7
- West P&I, “The new GENCON 2022 charterparty” (4 Temmuz 2023)
- Hamburg Ticaret Odası tahkim kararı, 13.6.2006, M 4 Nr. 19
Bu yazı genel bilgidir, hukuki görüş değildir. Sonuç her zaman sizin sözleşmenizin metnine ve uygulanan hukuka bağlıdır.